Komisja Europejska proponuje ostatnie elementy konieczne do osiągnięcia kompromisu w sprawie migracji i reformy ochrony granic.
W dniu 12 września 2018 r., przy okazji orędzia o stanie Unii, przewodniczący Komisji Jean-Claude Juncker powiedział: Nie możemy wciąż sprzeczać się w poszukiwaniu tymczasowych rozwiązań w przypadku każdego nowego statku z migrantami. Tymczasowa solidarność nie wystarcza. Potrzebujemy trwałej solidarności – dzisiaj i zawsze.
W swoim orędziu o stanie Unii z 2018 r. przewodniczący Jean-Claude Juncker przedstawił trzy nowe, ambitne propozycje, które mają zapewnić pełną solidarność UE w dziedzinie migracji i lepszą ochronę granic zewnętrznych Europy. Te nowe inicjatywy przedstawiane są na tydzień przed nieformalnym spotkaniem w Salzburgu i stanowią konkretny wkład w spodziewane dyskusje, które przywódcy UE będą toczyć na temat migracji. Mają one na celu ułatwienie ogólnego kompromisu w zakresie przeprowadzanej reformy unijnego systemu azylowego. Przedstawione dziś propozycje wyznaczają nowy poziom ambicji dla Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz Agencji UE ds. Azylu, wzmacniając je jednocześnie, tak aby państwa członkowskie mogły zawsze polegać na pełnym wsparciu operacyjnym UE. Komisja proponuje również dzisiaj poprawę skuteczności procedur powrotu, aktualizację obowiązujących przepisów UE dotyczących powrotów oraz określenie kolejnych kroków w obszarze legalnej migracji, które stanowią istotny element zrównoważonej polityki migracyjnej.
Pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans powiedział: Nowa służba operacyjna Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej licząca 10 tys. funkcjonariuszy unijnych oraz wzmocniona Agencja UE ds. Azylu zagwarantują solidarność UE w praktyce – zawsze i wszędzie tam, gdzie jest ona potrzebna. Zapewniamy państwom członkowskim niezbędne narzędzia umożliwiające uzgodnienie ogólnej reformy systemu azylowego UE i osiągnięcie odpowiedniej równowagi między solidarnością a odpowiedzialnością. Nadszedł czas, aby wywiązały się one z tego zobowiązania. 
Komisarz do spraw migracji, spraw wewnętrznych i obywatelstwa, Dimitris Avramopoulos, powiedział: Dziś oferujemy więcej Europy tam, gdzie jest to potrzebne, maksymalizując wsparcie UE na rzecz zarządzania granicami i migracją. Od chwili obecnej Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna oraz przyszła Agencja UE ds. Azylu, przy pełnym poszanowaniu kompetencji państw członkowskich, będą w stanie zapewnić – we wszystkich sytuacjach – solidarne unijne wsparcie w terenie. Wprowadzamy również bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące powrotów, aby zapewnić bardziej zharmonizowany i skuteczny system powrotów w całej UE. Wzywamy ponadto państwa członkowskie do przedstawienia, w ambitny i wiarygodny sposób, legalnych sposobów migracji, zarówno do celów humanitarnych, jak i gospodarczych.
Poczyniono już ogromne postępy w pracach nad reformą wspólnego europejskiego systemu azylowego. Intensywne wysiłki podejmowane przez ostatnie dwa lata oznaczają, że zostało już prawie sfinalizowanych 5 z 7 przedłożonych przez Komisję w 2016 r. wniosków. Dzisiejsze dodatkowe elementy mają pomóc w osiągnięciu kompromisu w odniesieniu do wszystkich wniosków. W dniu dzisiejszym Komisja odpowiada na wezwanie przywódców z posiedzenia Rady Europejskiej w czerwcu 2018 r. i przygotowuje grunt pod szybkie postępy we wszystkich reformach azylowych.
W pełni wyposażona Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna
W oparciu o dwa lata prac Komisja proponuje dalsze wzmocnienie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz wyznaczenie jej odpowiedniego poziomu ambicji, odpowiadającego wspólnym wyzwaniom, przed którymi Europa stoi obecnie w obszarze zarządzania migracją i granicami. Poszerzenie uprawnień Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej służy wsparciu państw członkowskich, nie ma ona jednak zastępować ich roli w zakresie zarządzania granicami zewnętrznymi i powrotami. Dzisiejszy wniosek obejmuje:
  • Stała służba licząca 10 tys. funkcjonariuszy operacyjnych do 2020 r.: Aby zapewnić przewidywalne i odpowiednie zasoby, Agencja będzie mogła korzystać z własnego personelu oraz z własnych środków, takich jak statki, samoloty i pojazdy;
  • Uprawnienia wykonawcze: Z upoważnienia i pod kontrolą państwa członkowskiego, w którym działają, funkcjonariusze stałej służby straży granicznej i przybrzeżnej UE będą mogli wykonywać zadania wymagające uprawnień wykonawczych, takie jak kontrole tożsamości, wydawanie zezwolenia lub odmowy wjazdu na granicach zewnętrznych oraz przechwytywanie osób na granicach, dzięki czemu będą mieli pełną skuteczność operacyjną;
  • Większe wsparcie w zakresie powrotów: Oprócz organizowania i finansowania wspólnych działań dotyczących powrotów, Agencja będzie również w stanie wspierać procedury powrotu w państwach członkowskich, na przykład poprzez identyfikowanie nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich, uzyskiwanie dokumentów podróży i przygotowywanie decyzji nakazujących powrót dla organów krajowych, które pozostają odpowiedzialne za podejmowanie zasadniczych decyzji w sprawie powrotów;
  • Zacieśniona współpraca z państwami trzecimi: Agencja będzie w stanie – pod warunkiem uprzedniej zgody zainteresowanego państwa – podejmować wspólne operacje w państwach trzecich, w tym w krajach niesąsiadujących z UE, i oddelegować tam swój personel;
  • Zwiększone środki finansowe: Całkowity koszt proponowanej modernizacji Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej wyniesie w latach 2019–2020 1,2 mld euro. Na cały kolejny okres budżetowy 2021–2027 proponuje się łączną kwotę 11,3 mld euro.
Wzmocniona Agencja UE ds. Azylu
Dzisiejszy wniosek zapewni dalsze wyposażenie przyszłej Agencji UE ds. Azylu w uprawnienia, narzędzia i środki finansowe niezbędne do zapewnienia szybkiej i pełnej obsługi państwom członkowskim podczas całej procedury azylowej. Dzisiejszy wniosek obejmuje:
  • Pełne wsparcie operacyjne w zakresie procedur azylowych: Zespoły Agencji zajmujące się wsparciem w dziedzinie azylu będą zapewniać pełen zakres działań wspierających, m.in. będą mogły przeprowadzić cały etap administracyjny procedury azylowej;
  • Wspólne unijne zespoły wspierające zarządzanie migracjami będą w razie potrzeby, po wpłynięciu odpowiedniego wniosku, wspierać państwa członkowskie, w tym w hotspotach i w ośrodkach kontroli. Zespoły te, złożone z ekspertów z Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Agencji UE ds. Azylu i Europolu, koordynowane będą przez Komisję. Z upoważnienia przyjmującego państwa członkowskiego będą one mogły realizować wszelkie zadania niezbędne do przyjmowania migrantów, odróżnienia osób wymagających ochrony od tych, które jej nie potrzebują, i przeprowadzać procedury azylowe oraz procedury powrotu;
  • Zwiększone środki finansowe: Aby zapewnić, że Agencja będzie mogła realizować swoje rozszerzone zadania, Komisja proponuje na lata 2019–2020 budżet w wysokości 321 mln euro, a na lata 2021–2027 1,25 mld euro.
Bardziej rygorystyczna i skuteczniejsza europejska polityka powrotowa
Ukierunkowany przegląd dyrektywy powrotowej przyczyni się do przyspieszenia procedur powrotu, lepszego zapobiegania ucieczkom i wtórnym przepływom oraz zwiększenia skuteczności powrotów, przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych.
  • Nowe procedury na granicy: Osoby, których wnioski o udzielenie azylu zostały odrzucone w trakcie procedury granicznej, będą bezpośrednio kierowane do uproszczonej procedury powrotu, bez okresu dobrowolnego wyjazdu i z krótszymi terminami odwołań. Dzięki temu decyzje nakazujące powrót będą mogły być szybko podejmowane i w pełni egzekwowane na granicy i w ośrodkach kontroli.
  • Jasne procedury i zasady zapobiegania nadużyciom: Aby uniknąć opóźnień, decyzje nakazujące powrót będą musiały być wydawane bezpośrednio po podjęciu decyzji o zakończeniu legalnego pobytu lub równocześnie z nią. Wspólny harmonogram, wynoszący maksymalnie 5 dni, będzie miał zastosowanie do odwołań dotyczących decyzji nakazujących powrót w przypadku osób, których wnioski azylowe zostały odrzucone, i wprowadzony zostanie obowiązek współpracy osób objętych procedurą powrotu, w tym w odniesieniu do weryfikacji tożsamości i uzyskiwania dokumentów podróży;
  • Skuteczne powroty dobrowolne: W celu promowania dobrowolnych powrotów oraz zwiększenia wsparcia finansowego i praktycznego państwa członkowskie będą musiały ustanowić programy dobrowolnych powrotów. Jednocześnie państwa członkowskie będą mogły skrócić termin dobrowolnego powrotu, na przykład w celu zapobiegania ucieczkom;
  • Jasne zasady dotyczące zatrzymania: Wspólne kryteria służące określeniu ryzyka ucieczki – jeden z czynników decydujących o tym, czy zatrzymanie jest uzasadnione – pomogą zapewnić skuteczniejsze stosowanie środka detencyjnego w trakcie procedur powrotu, przy pełnym poszanowaniu praw podstawowych. Aby lepiej dostosować okres niezbędny do pomyślnego przeprowadzenia powrotów oraz pod warunkiem spełnienia warunków koniecznych do zastosowania środka detencyjnego, państwa członkowskie mogłyby zezwolić na wstępny okres zatrzymania trwający nie mniej niż 3 miesiące. Ponadto państwa członkowskie będą mogły również zatrzymać osoby objęte decyzją nakazującą powrót, które stanowią zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa narodowego;
Zwiększenie możliwości w zakresie legalnych dróg migracji do Europy
Opracowanie legalnych ścieżek migracji dla osób potrzebujących ochrony i stworzenie atrakcyjnych kanałów migracji opartej na potrzebach rynku pracy, jest niezbędnym elementem zrównoważonej i kompleksowej polityki migracyjnej. Komisja przedstawiła już szereg inicjatyw i wniosków mających na celu poprawę bezpiecznej i legalnej migracji, które powinny wkrótce zostać wdrożone przez państwa członkowskie:
  • Nowa niebieska karta UE: Rada powinna uzgodnić nowy system niebieskiej karty UE, zaproponowany przez Komisję już w 2016 r. w celu przyciągnięcia do UE wysoko wykwalifikowanych pracowników i poprawy konkurencyjności gospodarki UE;
  • Przesiedlenia: Państwa członkowskie muszą do października 2019 r. poprawić realizację swojego zobowiązania do przesiedlenia 50 tys. osób potrzebujących ochrony międzynarodowej. Aby zapewnić pełną koordynację działań w perspektywie długoterminowej, należy osiągnąć porozumienie w sprawie wniosku Komisji z 2016 r. dotyczącego unijnych ram przesiedleń;
  • Zacieśnienie współpracy z krajami spoza UE, w tym poprzez uruchomienie do końca 2018 r. z kluczowymi krajami afrykańskimi pilotażowych projektów w zakresie legalnej migracji, które mogą przyczynić się do poprawy współpracy w zakresie ogólnego zarządzania migracją.
Kontekst
Począwszy od wytycznych politycznych przewodniczącego Jeana-Claude'a Junckera z lipca 2014 r. do ostatniego orędzia o stanie Unii z dnia 12 września 2018 r., zarządzanie granicami i migracja były od początku kadencji Komisji Junckera priorytetem politycznym.
W ramach Europejskiego programu w zakresie migracji z 2015 r. osiągnięto znaczne postępy, jeśli chodzi o wyposażenie UE w narzędzia umożliwiające lepsze zarządzanie migracją w perspektywie średnio- i długoterminowej, a także w obszarach nielegalnej migracji, ochrony granic, azylu i legalnej migracji.
Komisja kończy dziś prace w ramach Europejskiego programu w zakresie migracji trzema nowymi wnioskami w celu zapewnienia w pełni europejskiego podejścia do zarządzania migracją w duchu solidarności i odpowiedzialności i zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z czerwca.
Dalsze informacje:
Strona internetowa poświęcona orędziu o stanu Unii w 2018 r.
W pełni wyposażona Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna – pytania i odpowiedzi 
Wzmocniona Agencja UE ds. Azylu – pytania i odpowiedzi
Surowsze przepisy UE w zakresie powrotów – pytania i odpowiedzi
Wszystkie arkusze informacyjne, dokumenty prawne i inne przydatne dokumenty można znaleźć tutaj