Instytucje UE osiągnęły częściowe porozumienie polityczne w sprawie Europejskiego Funduszu Obronnego, z zastrzeżeniem formalnego zatwierdzenia przez Parlament Europejski i Radę, który to fundusz wesprze innowacyjną i konkurencyjną bazę przemysłową sektora obronnego i wzmocni autonomię strategiczną UE.
W świecie rosnącej niestabilności i nasilających się transgranicznych zagrożeń bezpieczeństwa żaden kraj nie odniesie sukcesu, działając w pojedynkę. Dlatego też Komisja Junckera podejmuje bezprecedensowe działania służące ochronie i obronie obywateli Europy. Europejski Fundusz Obronny zaproponowany przez Komisję w czerwcu 2018 r. jako część długoterminowego budżetu UE na lata 2021–2027 wpisuje się w te inicjatywy na rzecz zwiększenia zdolności UE do zapewnienia ochrony swoim obywatelom.
Wiceprzewodniczący Jyrki Katainen, odpowiedzialny za zatrudnienie, wzrost gospodarczy, inwestycje i konkurencyjność, powiedział: Jest to istotny krok na drodze do urzeczywistnienia europejskiej współpracy w dziedzinie obronności. Europejski Fundusz Obronny pomoże państwom członkowskim lepiej wykorzystać pieniądze podatników, promować silny i innowacyjny przemysł obronny, a także zwiększyć autonomię UE i jej przewagę technologiczną w dziedzinie obrony.
Komisarz do spraw rynku wewnętrznego, przemysłu, przedsiębiorczości i MŚP, Elżbieta Bieńkowska, dodała: Porozumienie to stanowi kolejny ważny element składowy gwarantujący Europie pozycję silnego podmiotu zapewniającego bezpieczeństwo swoim obywatelom. Fundusz będzie wspierać innowacje technologiczne i współpracę w europejskim sektorze obronności, tak aby Europa odnosiła korzyści z najnowocześniejszych i interoperacyjnych obronnych technologii i sprzętu w nowatorskich dziedzinach, jak np. sztuczna inteligencja, oprogramowania szyfrujące, technologie dronów czy łączność satelitarna.
Porozumienie, które podlega jeszcze ostatecznemu formalnemu przyjęciu przez Parlament Europejski i Radę, opiera się na następujących kluczowych elementach:
  • Fundusz zapewni wsparcie podczas całego cyklu rozwoju przemysłowego – od badań naukowych przez opracowywanie prototypów po certyfikację.
  • Fundusz będzie finansował, przede wszystkim w formie dotacji, wspólne projekty badawcze.
  • Środki z budżetu UE będą dostępne nie tylko na etapie prowadzenia badań i projektowania – na którym nawet 100 proc. finansowania jest możliwe. Z unijnego budżetu współfinansowane będą również inwestycje państw członkowskich w opracowywanie prototypów (współfinansowanie na poziomie do 20 proc.) oraz w działania w zakresie testowania, kwalifikowania i certyfikacji (maksymalnie 80 proc.).
  • Poprzez oferowanie zwiększonych proporcji finansowania fundusz zapewni zachęty do transgranicznego udziału w projektach dla wielu MŚP i spółek o średniej kapitalizacji działających w łańcuchu dostaw w sektorze obronności.
  • Projekty realizowane w ramach stałej europejskiej współpracy strukturalnej (PESCO), kwalifikujące się do finansowania, mogą otrzymać dodatkowy bonus w wysokości 10 proc., jednak finansowanie nie jest automatyczne.
  • Projekty zostaną zdefiniowane zgodnie z priorytetami uzgodnionymi przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście planu rozwoju zdolności (CDP), ale priorytety regionalne i międzynarodowe, np. w kontekście NATO, również mogą być brane pod uwagę.
  • Wyłącznie projekty oparte na współpracy co najmniej trzech podmiotów z co najmniej trzech państw członkowskich lub z państw stowarzyszonych kwalifikują się w normalnych warunkach do wsparcia.
  • Co najmniej 4 proc., a maksymalnie 8 proc. budżetu zostanie przeznaczone na przełomowe innowacje obarczone wysokim ryzykiem, które będą sprzyjać wzmacnianiu wiodącej roli UE w perspektywie długoterminowej i jej autonomii w dziedzinie obrony.
  • Zasadniczo tylko podmioty z siedzibą w UE lub państwach stowarzyszonych i niekontrolowane przez państwa trzecie lub przez podmioty prawne z tych państw kwalifikują się do finansowania. Mające siedzibę w UE spółki zależne spółek z państw trzecich mogą wyjątkowo kwalifikować się do wsparcia ze środków funduszu z zastrzeżeniem określonych warunków gwarantujących, że interesy UE i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony nie będą zagrożone. Podmioty z siedzibą poza UE nie otrzymają żadnego finansowania ze środków unijnych, ale mogą uczestniczyć we wspólnych projektach. UE nie wyklucza zatem nikogo z Europejskiego Funduszu Obronnego, ustala jednak warunki otrzymania finansowania podobne do tych, jakie dla unijnych firm istnieją na rynkach państw trzecich.
Co dalej?
Wstępne porozumienie polityczne osiągnięte przez Parlament Europejski, Radę i Komisję w ramach tzw. negocjacji trójstronnych musi jeszcze zostać formalnie zatwierdzone przez Parlament Europejski i Radę. Aspekty budżetowe i niektóre powiązane przepisy horyzontalne wniosku dotyczącego Europejskiego Funduszu Obronnego stanowią przedmiot ogólnego porozumienia w sprawie kolejnego długoterminowego budżetu UE, zaproponowanego przez Komisję w maju 2018 r.
Kontekst
W swoich wytycznych politycznych z czerwca 2014 r. przewodniczący Jean-Claude Juncker określił jako priorytet wzmocnienie bezpieczeństwa obywateli europejskich. W orędziu o stanie Unii z 2016 r. zapowiedział utworzenie Europejskiego Funduszu Obronnego.
Od tego czasu Komisja Europejska, pod przewodnictwem Junckera i przy wsparciu państw członkowskich, podejmuje kroki, by urzeczywistnić współpracę w dziedzinie obronności finansowaną z budżetu UE.
Komisja już wytycza drogę dla tego celu w obecnym okresie budżetowym UE, który kończy się w 2020 r. Po raz pierwszy w historii Europy UE stymuluje europejską współpracę obronną i przeznacza na nią 590 mln euro środków budżetowych (90 mln euro na badania naukowe w latach 2017–2019 i 500 mln euro na rozwój wyposażenia i technologii w latach 2019–2020).
  • Współpraca na rzecz badań nad obronnością zaczyna nabierać realnych kształtów. Do pierwszych umów o udzielenie dotacji UE w ramach budżetu na 2017 r. należy projekt badawczy Ocean2020. Uczestniczy w nim 42 partnerów z 15 krajów UE, którzy są wspierani podczas misji nadzoru morskiego. W tym celu projekt zakłada włączenie dronów i bezzałogowych okrętów podwodnych do operacji floty. W nadchodzących tygodniach Komisja ogłosi kolejne, oparte na współpracy projekty badawcze w dziedzinie obronności przewidziane w ramach budżetu na 2018 r. Przedstawi też program prac i ostatnią wersję zaproszenia do składania wniosków finansowanego z pozostałej transzy budżetowej na rok 2019.
  • Komisja oficjalnie podjęła prace z państwami członkowskimi w sprawie finansowania wspólnych projektów przemysłowych w dziedzinie obronności. Po otrzymaniu opinii państw członkowskich Komisja przyjmie za kilka tygodni po raz pierwszy Europejski program rozwoju przemysłu obronnego (EDIDP), który ma na celu współfinansowanie wspólnych projektów przemysłowych w dziedzinie obronności w ramach budżetu na lata 2019–2020.
Na podstawie tych dwóch programów pilotażowych i po zwiększeniu środków na wstępne finansowanie Komisja zaproponowała w czerwcu 2018 r. obszerny Europejski Fundusz Obronny w wysokości 13 mld euro w ramach kolejnego długoterminowego budżetu UE, obejmujący filar badawczy i filar dotyczący rozwoju zdolności.
Europejski Fundusz Obronny będzie uzupełnieniem środków z innych programów UE zaproponowanych przez Komisję, w szczególności 6,5 mld euro z instrumentu „Łącząc Europę" na rzecz wzmocnienia strategicznej infrastruktury transportowej w celu przystosowania jej do potrzeb mobilności wojskowej oraz 100 mld euro z nowego programu „Horyzont Europa" na badania naukowe i innowacje.
 
Więcej informacji
Orędzie o stanie Unii Europejskiej w 2016 r.:
Komunikat prasowy o uruchomieniu Europejskiego Funduszu Obronny, czerwiec 2017 r.
Komunikat prasowy o pierwszych dotacjach na badania w dziedzinie obronności, luty 2018 r.
Komunikat prasowy dotyczący wniosku w sprawie ustanowienia Europejskiego Funduszu Obronnego 2021–2027, czerwiec 2018 r.
Zestawienie informacji o Europejskim Funduszu Obronnym, czerwiec 2018 r.
Przemówienie komisarz Bieńkowskiej o kwestiach obrony i przestrzeni kosmicznej, styczeń 2019 r.
Komunikat prasowy o Europejskim programie rozwoju przemysłu obronnego, luty 2019 r.